Maria Tórgarð, leikstjóri, fekk Ársins Sálarheilsuvirðisløn 2026, sum varð handað á tiltaki hjá Sinnisbata í sambandi við Altjóða Sálarheilsudagin 10. oktober. Tað var Margit Stórá, landsstýriskvinna í almanna- og bústaðamálum, sum handaði virðislønina.

Maria Tórgarð fekk virðislønina fyri sítt dirvi og serligu evni at varpa ljós á lívið sum avvarðandi hjá einum, ið livir við álvarsligari sálarsjúku.

Við heimildarfilminum Mammuskepilsið, sum tekur støði í hennara egna lívi og familju, lýsir Maria á ein nærverandi og virðiligan hátt, hvussu tað er at vaksa upp við einum foreldri við sálarsjúku. Filmurin gevur innlit í kenslur og upplivingar, sum ofta eru torførar at seta orð á, og er við til at skapa størri opinleika um sálarsjúku og støðuna hjá avvarðandi.

Í røðu síni legði landsstýriskvinnan dent á týdningin av opinleika og at tora at tosa um tað, sum er trupult.

"Tá eitt menniskja torir at siga sína søgu, kann tað eisini gera tað lættari hjá øðrum at siga sína. Kanska kann tað fáa onkran at kenna seg aftur, hjálpa okkum øðrum at skilja eitt sindur betur og gera, at onkur kennir seg eitt sindur minni einsamallan", segði Margit Stórá, landsstýriskvinna, millum annað.

Røðan hjá landsstýriskvinnuni kann lesast niðanfyri.

Góðu øll,
Fyrst vil eg takka Sinnisbata fyri at bjóða mær við í dag – og fyri enn einaferð at seta sálarheilsu á breddan á altjóða sálarheilsudegnum.

Í ár er sjóneykan sett á sálarheilsuna hjá ungum – og spurningin: Hvussu lofta vit?

Eitt týðandi svar er, at vit lurta eftir teimum ungu sjálvum. Og tá eitt ungt menniskja hevur tørv á hjálp, eigur hjálpin at vera so løtt at fáa fatur á sum gjørligt – og áðrenn trupulleikarnir gerast ov stórir.

Tí gleðist eg eisini um, at nýggja Ungdómsráðgevingin hjá Sinnisbata nú er um at gerast veruleiki.

Her fáa ung eitt stað, har tey kunnu koma inn av gøtuni og fáa ráðgeving, stuðul ella bara onkran at tosa við. Ókeypis og uttan at tað skal vera ov trupult at taka fyrsta stigið.

Eg vil ynskja Sinnisbata, Gunnvá og øllum, sum eru við í arbeiðinum, góða eydnu við nýggja tilboðnum.

Eg gleði meg til at síggja, hvussu tað fer at mennast.

Altjóða sálarheilsudagurin snýr seg eisini um opinleika.

Um at tora at tosa um tað, sum kann vera trupult.

Tí hóast nógv er broytt í okkara samfelagi, og vit eru vorðin nógv betri til at tosa um sálarheilsu, so eru framvegis evni og upplivingar, sum kunnu vera torfør at seta orð á.

Og tað leiðir meg til tað, sum eg nú havi fingið tann stóra heiður at gera:

At handa ársins sálarheilsuvirðisløn 2026.

Í ár hevur dómsnevndin valt at lata virðislønina til eina kvinnu, sum við listini hevur torað at lata okkum koma heilt nær.

Eina kvinnu, sum hevur sett orð og myndir á eina støðu, sum nógv kenna, men sum ikki altíð er so sjónlig:

at vera avvarðandi hjá einum menniskja, sum livir við álvarsligari sálarsjúku.

Ársins sálarheilsuvirðisløn 2026 verður latin

Mariu Tórgarð.

Maria hevur við hybrid-heimildarfilminum Mammuskepilsið tikið støði í sínum egna lívi og familjuni.

Filmurin snýr seg um at vera barn hjá einum foreldri við sálarsjúku. Og Maria letur okkum koma heilt tætt inn at einum parti av lívinum, sum annars lættliga kann verða fjaldur fyri umheiminum.

Tað krevur dirvi.

Men tað serliga við Mammuskepilsinum er eisini mátin, sum Maria ger tað uppá.

Við virðing, nærlagni og stórari empati lýsir hon tað fløkta lívið í eini familju, har sálarsjúka er ein partur av gerandisdegnum.

Hon gevur okkum innlit í kenslur og upplivingar, sum kunnu vera sera torførar at seta orð á.

Og við at gera tað skapar hon eisini rúm fyri samrøðum, sum vit hava tørv á.

Tí tá vit tora at tosa um tað, sum er trupult, bróta vit eisini eitt sindur av tøgnini og teimum fordómum, sum framvegis kunnu vera knýtt at sálarsjúku.

Og tá eitt menniskja torir at siga sína søgu, kann tað eisini gera tað lættari hjá øðrum at siga sína.

Kanska kann tað fáa onkran at kenna seg aftur.

Kanska kann tað hjálpa okkum øðrum at skilja eitt sindur betur.

Og kanska kann tað gera, at onkur kennir seg eitt sindur minni einsamallan.

Tað er eisini ein stórur partur av virðinum í tí, sum Maria hevur gjørt.

Góða Maria,

Takk fyri títt dirvi.

Takk fyri tína erligu og nærverandi frásøgn.

Og takk fyri títt týdningarmikla íkast til størri vitan og opinleika um sálarsjúku, sálarheilsu og tað at vera avvarðandi.

Tað er mær ein stór gleði at handa tær Ársins Sálarheilsuvirðisløn 2026.

Hjartaliga til lukku.

Almanna- og bústaðamálaráðið

Vísindavøkan fer á ferð kring landið í tíðarskeiðinum 14. til 23. september.

Talan verður um fimm tiltøk við sama leisti, í Runavík, Klaksvík, Sørvági, á Sandi og í Vági. Á hvørjum tiltaki verðar framløgur, umleið 20 minuttir hvør, við granskarum og øðrum frá ymsum stovnunum.

Harafturat verður eitt serligt tiltak skipað í samstarvi við Norðurlandahúsið, við einum práti um list og vísindi. Spurt verður, um vit kunnu læra nakað um veðurlagskreppuna frá listini?

Øll tiltøkini eru almenn og ókeypis.

Skráin er hendan:

Bókasavnið við Løkin mánakvøldið 14. september kl. 19
Upsi og aling – hvat vita vit um seiðin á firðunum og møguliga ávirkan av aling?
Ása Jacobsen, Havstovan

Ecofar verkætlanin um føroyskar firðir
Barbara Leone, Umhvørvivsstovan

Samanhald gevur styrki – Føroysk kvinnurørsla í 1970- og 1980-árunum
Margretha Nónklett, Tjóðsavnið


Klaksvíkar Bókasavn týskvøldið 15. september kl. 19
Sildafiskiskapur í 1950- og 60-árunum: Frá vísindaligum kanningum til øktan fiskiskap og ovurfisking
Tráin Petursson Nónklett, Fróðskaparsetrið

Nærlestur av føroysku fiskidagaskipanini
Zvonko Mrdalo, Fróðskaparsetrið

Nýggjur sjúkrarøktarleiklutur í heilsuverkinum
Tordis Tróndarson, Fróðskaparsetrið


Sørvágs Bókasavn mikukvøldið 16. september kl. 19
Hvussu minka vit oljunýtsluna í fiskiskapinum?
Magni Laksáfoss, Sjókovin

Dronan – eitt hent amboð hjá jarðfrøðinginum
Rakul M .I. Johannesen, Jarðfeingi

Stóra kreppan í 1990unum og fólkaræðið í Føroyum
Jens Christian Svabo Justinussen, Fróðskaparsetrið


Sands Bókasavn hóskvøldið 17. september kl. 19
Sildafiskiskapur í 1950- og 60-árunum: Frá vísindaligum kanningum til øktan fiskiskap og ovurfisking
Tráin Petursson Nónklett, Fróðskaparsetrið

Lívið í einum dropa – eygleiðingar av plantuæti á landgrunninum í eina fjórðingsøld (hildin á donskum)
Elaine Runge, Havstovan

Ein lítil tráður úr Føroyum: handrit á alnetinum
Heiðrún Hõdd Guðmundsdóttir, Landsbókasavnið


Miðlatún í Vági mánakvøldið 21. september kl. 19 
Føroyskir hvalir ella ein felags stovnur?
Sunnvør í Kongsstovu, Fróðskaparsetrið

Havsins talgildi tvíburði
Sissal Vágsheyg Erenbjerg, Firum

Hin fátæka javnvágin - Føroysk fátækrahjálp 1767-1855
Sámal Tróndur Finsson Johansen, Tjóðskjalasavnið

Norðurlandahúsið mikudagin 23. septembur kl. 19
Kunnu vit læra nakað um veðurlagskreppuna frá listini? Eitt prát um list og vísindi
Hvussu kann menniskjað fata søguna hjá jørðini og veðurlagnum, tá søgan fevnir um fleiri milliardir ár – langt út yvir tíðina, vit menniskju kunnu ímynda okkum? 

Guðrun í Jákupsstovu, bókmentagranskari, og Maja Friis, myndlistakvinna frá Visual Science hittast til prát um, hvat listin sigur okkum um veðurlag, landslag og tíð.

Við støði í gransking, listaligum arbeiði og ítøkiligum landsløgum røða tær um, hvussu list kann víðka okkara vitan um veðurlagsbroytingarnar. Hvussu myndir, søgur, filmar og aðrar fagurfrøðiligar royndir kunnu gera truplar, vísindaligar spurningar lættari at skilja – og hvussu samanrenningin við listina kann fáa fram nýggjar fatanir í gransking.

Á tiltakinum verður eitt nú víst filmsbrot frá listasamstarvinum millum Visual Science og ískjarnugranskarar frá Niels Bohr instituttinum, og føroyski yrkjarin Lív Maria Róadóttir Jæger lesur Wicked FYSIKK, ið er um byrjan, verðan, kropp og popp, og sambond yvir um tíð. 

Sí meira um luttakararnar  her

Granskingarráðið

Arbeiðið at skifta tekjuna á Christianskirkjuni gongur sum heild væl.

Ymiskar avbjóðingar hava verið, sum hava seinkað arbeiðnum nakað í byrjanini, men hetta er nú loyst, og full ferð er á arbeiðinum. Arbeiðstakarin hevur 15 mans til arbeiðis í løtuni.

Gamla tekjan er tikin av, og skaðar av lekum eru/verða bøttir. Í løtuni verður tróðrað. Undirtaksdúkur verður lagdur á bjálvaða økið, og væntanin er, at alt tróðrið er komið á í hesi vikuni. Arbeiðið við takdúkinum gongur eisini væl, og byrjað er at festa trekklistar.

Í løtuni er nakað kaldari og meira óljóð inni í kirkjuni enn vanligt. Hetta verður væntandi ikki ein trupulleiki, tá ið restin av tróðrinum er komin á síðst í vikuni.

Hóast kirkjan er eitt byggipláss, halda gudstænastur og kirkjuligar handlingar, tað eru dópar, vígslur og jarðarferðir, fram sum vanligt. Tað sama er við konfirmantafyrireiking. 

Fyri at geva takarbeiðnum best møguligu umstøður, hevur kirkjuráðið tó gjørt av at bíða við nøkrum tiltøkum, sum vanliga fara í gongd aftur um hesa tíðina, so sum skrúvugudstænastur, hugnaløtur og morgunsangur. Vøggusangurin heldur tó til í KFUM&K, meðan takarbeiðið fer fram. Kirkjan hevur verið stongd fyri ferðafólki í alt ár.

Seinni í september verður farið í holt við at taka dúkar og net burtur inni í kirkjuni, sum hava vart altartalvur, urgu og kirkjurúmið annars. Um hálvan november verður væntað, at øll tann nýggja skifertekjan er løgd á, so at teir kunnu fara í gongd við at taka stóra byggipallin niður og rigga av. Eitt sindur inn í desembermánað verður væntað, at arbeiðið kann avhendast.

Meðan arbeiðið er farið fram, hava fólk víst tol, men tey flestu munnu gleða seg til, at kirkjan fær sína røttu útsjónd aftur og kann brúkast til fulnar, sum hon eigur.

Christianskirkjan

Lions Tórshavn hevur í sambandi við ársaðalfund sín í vikuni heiðrað Havnar Harmonikufelag sum “Ársins borgara 2026”.

Í heyst kann Havnar Harmonikufelag hátíðarhalda sín 20 ára stovningardag, sum var tann 22. oktobur í 2006. Men longu nú hava harmonikuspælararnir í høvuðsstaðnum nakað at fegnast um á sínum “føðingardagsári”.

Tað byrjaði fyri enn fleiri árum síðani við, at fleiri eldri og musikalsk fólk í Havn hittust við hvør síni harmoniku og onkur við gittara. Fyrst og fremst snúði tað seg um at hugna sær við góðum tónleiki, men við tíðini spurdist felagið burturúr og við tí hópin av tónlistarligum virksemi.

Føroyingar eru glaðir fyri harmonikutónar, og tað merkja tey í Havnar Harmonikufelag, tí ofta eru boð eftir teimum at lívga um og skapa trivnað ymsastaðni. Tað veri seg á røktarheimum sum Boðanesheiminum, Vallalíð ella Tjarnargarði, men eisini aðrastaðni vitja harmonikurnar.

Skapa góðar løtur
Á ólavsøku er fast, at Havnar Harmonikufelag skipar fyri spæli á Vaglinum ella umborð á Westward Ho, og eisini hevur felagið spæl á Bátastevnuni í Vestmanna. Hartil koma eini tvey harmonikutiltøk á Reinsaríinum í Havn og afturvendandi tiltakið “Ein dagur á grynnuni”, har felagið er fastur fúsur.

Nú hevur Havnar Harmonikufelag so fingið eitt herðaklapp fyri sítt íkast til at skapa góðar løtur og seta lív í við harmonikutónleikinum, sum er eitt frítíðarítriv, hesir góðu tónleikarar hugna sær við, og sum teir eru væl kendir fyri í høvuðsstaðnum.

Beint undan undan aðalfundinum hóskvøldið kundi kassameistarin í Havnar Harmonikufelag, Steingrím Abrahamsen, vegna felagið taka ímóti heiðrinum sum “Ársins borgari 2026”, ið Petur Elias Petersen vegna Lions Tórshavn handaði honum.

Lions Tórshavn

Arbeiðssamur, treiskur og trúfastur sum fáur. Tað soleiðis vit kenna Jacob Vestergaard.

Samstundis er hann ein, ið altíð er til reiðar at hjálpa - og gleðist, tá tað gongst øðrum væl. Eginleikar, sum vit í flokkinum seta stóran prís upp á.

Jacob - tú ert ein av teimum, ið hevur verið serliga drúgvur í føroyskum politikki; og sporini eftir teg - ja, tey síggjast væl og virðiliga. Millum annað hevur tú havt ein týðandi leiklut í fiskivinnuni, har tú vart við til at økja makrelkvoturnar hjá Føroyum, hóast mótstøðu frá bæði ES og Noregi.

Heldur ikki har bakkaði tú. Takk fyri tað - og fyri alt arbeiðið, tú leggur í flokkin.  

Tit eru øll hjartaliga vælkomin at ynskja Jacobi Vestergaard til lukku 🎉

Fólkaflokkurin

Lítið visti eg fyri góðum tveimum vikum síðani, tá ið fór niðan til Agnar á Dul við skjølum, at tað longu tann 31. mars skuldi vera boð eftir honum.  

Tosaði við døturnar og spurdi eftir Agnar og hvussu hann hevði tað? men søgdu tær, at hann var í ovara hæddini og hevði tað eftir umstøðunum gott. Visti væl at hann stríddist við herviligu sjúku og tá er at spyrja sum minst.

Vit tosaði eina løtu um okkara pápar og annað prát, tey fingu skjølini og eina forkláring og so fór eg avstað aftur.

Havi tonkt nógv uppá Agnar teir síðstu dagarnar, tonkt um nær vit hittust fyrsti ferð, um okkara lívsleið saman og um okkara góða vinarlag. 

Tað mesta av okkara vinarlagi hevur verið vinnuligt, men møttist vit privat, so hevði hann altíð tíð at práta og spurdi hann um eg visti nakað nýtt?

Fyritøkan hjá Agnar á Dul hevur verið bókhaldari og grannskoðari hjá mær síðani tær vóru stovnaðar og vit hava havt eitt fyrimyndarlig samstarv øll tey mongu árini.

Tann sum hevur tikið sær mest av mínum fyritøkum tey seinastu mongu árini er dótturin Nathalia, hon hevur verið og er ófør og sera dugnalig og tá ið hon hevur bókað alt og gjørt roknskapirnar, so kom Agnar á Dul og setti punktum á.

Nógv kann skrivast um Agnar á Dul, men eitt er vist, hann hevur verið sera góðir við sína familju og øll børnini eru komin væl uppundan, har tey øll hava sítt at geva samfelagnum, einamest Klaksvík, júst tað sum Agnar og konan høvdu ynskt sær og tey bæði skulu vera stolt av teimum øllum.

Eg eri staddur í Danmark í løtuni og tískil ongan møgueleika at fylgja tær til tín síðsta hvíldarstað í dag, tað eri eg keddur av, men tankarnir eru hjá tykkum ið eftir sita, í tykkara sváru tíð sum kemur og tykkara stóru sorg, lat Harran stykja tykkum øll.

Við hesum fáu orðum, vil eg lýsa frið yvir minnini um Agnar á Dul.

Hvíl í friði vinur mín.

Símun á Høvdanum

Lýsti aðalundurin hjá Hjartafelagnum var 18. mars, og eftir at fundurin hevði viðgjørt ymsu punktini á skránni, vórðu hesi vald at umboða nevndina komandi árið:
• Eyðna Joensen, forkvinna
• Amy Ljósheim, næstforkvinna
• Fríðálvur A. Jensen, skrivari
• Páll Hammer, nevndarlimur
• Jacobina Kristiansen, nevndarlimur (ikki á myndini)

Tiltakslimir
• Sigga Durhuus
• Tórur Jørgensen 

Framløga við
Valborg Heinesen, hjartalækna

Eftir at øll punktini vóru avgreidd legði Valborg fram eina sera góða og væl uppsetta framløgu, har vit øll fingu gott innlit í arbeiðið hjá teimum á hjartadeildini og hvat vit øll onnur skulu hava fyri eygað, tá hugsað verður um góða hjartaheilsu og annað.

Ynskt verður Tóra Jørgensen vælkomnan í nevndina og takka Ingibjørg Egholm fyri hennara góða arbeiði í nevndini!

Í frágreiðingini nevndi Eyðna Joensen, forkvinna, at vit fara at stremba eftir teimum málum, sum vit hava sett okkum fyri, og at vit eisini fara at fáa fund í lag, tá nýtt landsstýrisfólk er sett fyri heilsumál.

Vit kundu hugsað okkum, at fleiri høvdu møtt, men ein góður og gevandi fundur!

Vegna nevndina
Fríðálvur A. Jensen, skrivari

Hjartafelagið

Eftir eina nýggjárskonsert, ið var á tremur við føroyskum solistum, heldur symfoniorkestrið fram við at samstarva við føroyskar solistar. Á várkonsertini spælir klaverúrmælingurin Aksel Remmel klaverkonsert nr. 2 eftir Sergej Rachmaninov og síðani verk eftir tónaskaldið Eli Tausen á Lava. 

Undanprát 
Stutt undanprát verður kl. 15.20.
Her fara dirigentur og tónaskald at tosa um verkini, ið verða framførd. Og hvør veit, kanska verður eisini onkur skemtisøga á skrá.

Eli Tausen á Lava er virkin sum tónaskald, klaverspælari og elektroniskur tónleikari. Við masterútbúgving í tónasmíði frá New York University hevur Eli seinastu árini samstarvað við BBC Scottish Symphony Orchestra, Helsingborgs Symfoniorkestur, The Rhythm Method, Aldubáruni og nú eisini Føroya Symfoniorkestri.
Orkesturverkið let me cry gjørdist eitt satt gjøgnumbrot fyri Eli. Verkið varð frumframført í 2024 á Nordic Music Days í Skotlandi. Hetta vakti stóran ans, og fleiri evropeisk orkestur hava síðani sett verkið á skrá.

Aksel Remmel er klaverleikari og hevur lokið masterútbúgving á Kongaliga Konservatoriinum í Keypmannahavn í 2025 hjá Jens Elvekjær, professara.
Aksel vann í 2021 tónleikakappingina Stella Polaris fyri ungar klassiskar tónleikarar, og
hann hevur áður framført saman við Føroya Symfoniorkestri.
Á várkonsertini spælir Aksel Remmel á fyrsta sinni eina heila klaverkonsert við symfoniorkestri.

Rachmaninov skrivaði klaverkonsert nr. 2 í árunum 1900 og 1901. Eftir eina katastrofala frumframførslu, har Rachmaninov sjálvur spældi klaver, gjørdist klaverkonsertin eftirfylgjandi eitt av mest spældu verkum hansara.

Tjajkovskij 4. symfoni
4. symfoni eftir Tjajkovskij varð skrivað millum 1877-1878. Verkið snýr seg um fatum, sum merkir lagna á latínskum, og tí eisini kent sum lagnusymfoniin.
Verkið varð skrivað, meðan Tjajkovski fór gjøgnum djúpa persónliga kreppu, sum hoyrist aftur í hugtunga og dramatiska tónleikinum.
Hóast symfoniin fyrst varð móttikin við blandaðum reaktiónum, so er verkið í dag mett at vera millum týdningarmiklastu verkum eftir tónaskaldið og verður framført kring allan heimin.

Catherine Larsen-Maguire
Catherine er fødd í Manchester og hevur seinastu 30 árini verið búsitandi í Berlin. Hon las tónleik á Cambridge University, í Hannover og á Karajan Akademinum í Berlin.

Eftir tíggju ár sum solofagottistur í Komische Oper Berlin tók Catherine í 2012 avgerð um at fara eftir dirigentdreyminum. Síðani hevur hon staðið á pallinum við framúr góðum orkestrum, eitt nú London Philharmonic, BBC National Orchestra of Wales, Berliner Radiosymfoniorkestri, Orchestre du Capitole de Toulouse og Hong Kong Sinfonietta.

Við brennandi áhuga fyri unga ættarliðnum av tónleikarum hevur hon undirvíst og stjórnað ungdómsorkestrum kring heimin og verið gestaprofessari á Universität der Künste í Berlin.
Føroya Symfoniorkestur hevur gjørt 4-ára samstarvsavtalu við Catherine.

Dirigentur: Catherine Larsen-Maguire (UK)
Solistur: Aksel Remmel (FO) 

Atgongumerkir, klikk her: Kostnaður: 365 kr., lesandi 250 kr.

Mentanarhúsið Varpið

Bíðitíðin hevur neiligar avleiðingar fyri børn og ung 🛑

Nýggj føroysk gransking hjá Tórunn Ósá vísir ein skelkandi sannleika: Gentur við ADHD og autismu bíða í miðal 13 mánaðir longri enn dreingir eftir hjálp. Summi børn bíða í heili 3 ár.

Henda bíðitíðin er dýrkeypt. Granskingin vísir greitt, at jú longri børnini bíða, jú størri er vandin fyri:

Angist og tunglyndi

Etingarólagi

Sjálvsmorðsroyndum

Vit kunnu ikki góðtaka eina skipan, ið skapar eitt A- og B-lið. Um almenna heilsuverkið ikki megnar uppgávuna, kunnu vit eventuelt nýta tann tøka kapasitetin í tí privata. Allar hendur mugu takast í brúk, so hjálpin røkkur øllum í tíð – uttan mun til støddina á pengapunginum hjá foreldrunum.

BÍÐITÍÐIN ER EIN VANDI FYRI FRAMTÍÐ FØROYA! 🇫🇴

Ert tú samd/ur? Deil boðskapin! 📢

Set X við Ruth Fjallsá Benbakoura teldupostur : ruth.listaa@gmail.com
​Fólkaflokkurin

#VitSkuluØllÁALiðið #BíðitíðinSkalStyttast #FøroyaFramtíð #Fólkaflokkurin