Í hesum døgum luttekur Margit Stóra, landsstýriskvinna í almanna- og bústaðamálum, á ST-ráðstevnuni Conference of States Parties to the Convention on the Rights of Persons with Disabilities (COSP) , sum verður hildin í New York 9.–11. Juni.

Somuleiðis luttekur hon í fleiri fundum og orðaskiftum um brekrættindi, luttøku og inklusjón. Í gjár var hon boðin at taka lut í pitch-umfarinum á tiltakinum Sport Drives Social Change, Nordic and Global Perspectives”, har hon millum annað greiddi frá, hvussu Føroyar hava arbeitt fyri at skapa sosiala broyting við hjálp av ítrótti.

Millum áhoyrararnar vóru umboð fyri ítróttarfeløg og -stovnar, almenna geiran og diplomatisk umboð, sjálvbodnar felagsskapir og lokal samfeløg, umframt umboð fyri vinnulívið.

Niðanfyri ber til at lesa røðuna:

Dear organizers and participants. 

First of all, I would like to thank you for the opportunity to speak at this important event. 

When we think of sport, we often think of competition, achievement, medals and trophies. But sport is much more than that. It is a powerful tool for promoting equality, strengthening communities and creating opportunities.

I am sure many of us have seen the bigger meaning of sports. One example, which makes me particularly proud, can be found in women's football in the Faroe Islands. 

Even before women's football was formally established in the Faroe Islands, girls and women were actively playing the game and nurturing a strong passion for football. 

 In 1985, as the first official women's football league in the Faroe Islands was launched, with 13 teams participating from across the country. We achieved an important milestone as a football nation. 

As an initial step towards equality, we were now able to provide girls and women with a platform to play football on equal terms with others.  

Today, we have seven teams in the top division and eight teams in the second division, and interest continues to grow. 

But change is not only about the number of players. It is also about opportunities. Today, we have national teams for girls and women at U15, U17, U19, and senior level. This gives girls a clear pathway from childhood football to the highest international level. 

At the same time, we are working to ensure that women are visible throughout the football community. 
Today, three of the seven members of the Executive Board of the Faroe Islands Football Association are women, and gender balance on the boards of football clubs across the country has become significantly more equal in recent years. 

We have also learned that equality does not always mean treating everyone exactly the same. 
Some initiatives must take into account the different circumstances and needs of women and men. 

For example, we have introduced Disney Playmakers, a football programme designed specifically for young girls. 

We have also adopted a pregnancy and parental leave policy for national team players, making it possible to combine family life with football at the highest level. The aim is to support players in balancing football and parenthood and returning safely to the game after childbirth. 

To me, this demonstrates the ability of sports to be a powerful driver of social change. It creates opportunities, builds confidence, and fosters communities across age groups, genders, and backgrounds.  

We also work to make sport more inclusive. In the Faroe Islands, we have established a handball league for children and young adults with disabilities, and several Faroese athletes compete internationally in parasports, including the Paralympics. 

Local football clubs have also established football training for children with disabilities. 

When we use sport in this way, we are not only developing better athletes. We are also building a stronger and more inclusive society.  

Once again, thank you for giving me the opportunity to represent the Faroe Islands at this event. 

Almanna- og bústaðamálaráðið

Umboð fyri landsstýrið og amerikonsku stjórnina hava 4. juni havt fund í Tórshavn sambært partalagsyvirlýsingini, ið varð undirritað í 2020.

Varaundiruttanríkisráðfrú í amerikanska uttanríkisráðnum við ábyrgd av evropeiskum og evrasiatiskum viðurskiftum, Kelly Billingsley, og stjórin fyri Uttanríkistænastuna, Jóannes V. Hansen, leiddu fundin, sum m.a. snúði seg um altjóða raðfestingar og mál av sínámillum áhuga so sum orku og tilfeingi, handilsviðurskifti, talgilding og tilbúgving.

Báðir partar fegnast um framhaldandi áhugan at styrkja sambandið partanna millum, sum førir við sær fleiri búskaparligar møguleikar og økt samstarv innan felags áhugamál fyri bæði Føroyar og USA.

Uttanríkis- og fiskimálaráðið

Í Breddanum í  Kringvarpi Føroya í farnu viku varð kjakast um, vinnur, millum annað hvussu alivinnan eigur at skattast, og har vórðu sjónarmið løgd fram, at alivinnan eigur at verða viðgjørd sum ein klassisk tilfeingisvinna. Hetta er eitt sjónarmið, sum ein ávísur partur av búskaparfrøðingum javnan føra fram, og sum hevur fingið nógva rúmd í almenna kjakinum. Serliga í Kringvarp Føroya, sum vit øll rinda fyri.

Sjálvur eri eg ikki samdur í hesum grundsjónarmiði. Eftir mínum tykki er tað avgerandi, at vit fyrst og fremst hava fokus á, hvussu vit skapa burðardyggan búskaparvøkstur og tryggja, at mest møguligt virði verður skapt til tað føroyska samfelagið — ikki bara í dag, men eisini í framtíðini.

Tað er nevniliga grundleggjandi munur á fiskivinnu og alivinnu.

Fiskivinnan er í stóran mun ein tilfeingisvinna. Har er talan um eina avmarkað nøgd av náttúrutilfeingi, sum verður regulerað sambært lívfrøðiligum tilmælum. Um kvotan fyri makrel eitt ár er 40.000 tons, so er tað henda nøgd, sum kann fiskast — hvørki meira ella minni. Virðið verður sostatt fyrst og fremst avgjørt av sjálvum tilfeinginum og teimum kvotum, sum verða tillutaðar.

Hetta merkir eisini, at tilfeingsgjøld hava lutfalsliga avmarkaða ávirkan á sjálva veiðunøgdina. Fiskurin verður veiddur kortini, tí kvotan er givin.

Soleiðis er ikki við alivinnuni.

Alivinnan er fyrst og fremst ein framleiðsluvinna. Framleiðslan er ikki náttúruliga avmarkað á sama hátt, men kann økjast munandi við íløgum, nýskapan og tøkniligari menning. Tað hava vit eisini sæð í Føroyum, har framleiðslan er trífaldað síðstu 16 árini. Orsøkin er ikki, at náttúran knappliga hevur givið okkum trífalt meira tilfeingi — men at vinnan hevur gjørt risastórar íløgur í m.a. 

Størri smoltstøðir á landi, sterkari útgerð, nýggja tøkni og aling longri úti á firðum. Hesar íløgur hava gjørt tað møguligt at økja framleiðsluna nógv, eisini at ala har tað áður ikki var hugsandi at ala.

Tí hevur skattaskipanin stóran týdning.

Verður avgjaldið ov høgt, minkar grundarlagið fyri íløgum. Tað merkir minni framleiðslu, færri arbeiðspláss, minni avleitt virksemi og tí lægri búskaparvøkstur. Verður avgjaldið hinvegin lagt á eitt skilagott støði, so loysa íløgurnar seg, framleiðslan økist, og samfelagið fær ágóðan aftur gjøgnum:

* fleiri arbeiðspláss
* hægri lønir
* meira lønarskatt
* meira MVG
* størri virksemi í veitingarvinnum
* og størri útflutningi

Tað merkir ikki, at alivinnan ikki skal gjalda fyri at brúka føroyskar firðir. Sjálvandi skal hon tað. Men tað eigur at verða skipað sum eitt gjald fyri leigu av økjum — ikki sum eitt klassiskt tilfeingsgjald, ið tekur støði í eini fatan av vinnuni, sum ikki samsvarar við veruleikan.

Um vit skatta alivinnuna sum eina avmarkaða tilfeingisvinnu í staðin fyri sum eina framleiðsluvinnu, so skjóta vit okkum sjálvi í fótin. Tá fáa vit minni íløgur, lægri framleiðslu og verri búskaparvøkstur enn vit annars kundu havt.

Og tað er hvørki Føroyum ella føroysku vælferðini at gagni.

Fróði Magnussen

Árligi landsfundurin hjá Miðflokkinum verður leygardagin tann 9. mai í Húsarhaldsskúlanum í Klaksvík, sum nú kallast Rótin.

Hetta er fyrsti landsfundur, har Steffan Klein Poulsen er formaður.

​Harafturat eru øll vælkomin til almennu móttøkuna frá kl. 14.00 í samband við formansskiftið. 

Skráin fyri landsfundin:
9:00 Morgunmatur
9:45 Andakt
10:00 Aðalfundur og formansfrágreiðing
11:00 Politiskt orðaskifti
12:00 Steðgur og døgurði 
14:00 Almenn móttøka í samband við formansskiftið 
16:00 Liðugt

Miðflokkurin

Mánadagin 13. apríl kl. 14.00 skipar Løgmansskrivstovan fyri almennari móttøku í Tinganesi, nú nýtt landsstýri verður skipað.

Móttøkur í stjórnarráðunum
Umframt almennu móttøkuna verða eisini høvi at hitta nýggju landsstýrisfólkini á móttøkum í ymsu stjórnarráðunum týsdagin 14. apríl.

Skráin fyri týsdagin 14. apríl er hendan:
09:00–09:50 Almanna- og bústaðamálaráðið (Undir Bryggjubakka 27)  
10:00–10:50 Fíggjarmálaráðið (í Fíggjarmálaráðnum í Tinganesi)
11:00–11:50 Mentamálaráðið (Smæran)
12:00–12:50 Vinnumálaráðið (Kristnastova, Gongin 20) 
13:00–13:50 Uttanríkis- og fiskimálaráðið (Loftsrúmið í Tinganesi)
14:00-14:50 Heilsu- og orkumálaráðið (Kopargøta 1)

Aðalstjórar bjóða vælkomin, fráfarandi og tilstundandi landsstýrisfólk siga nøkur orð og lata gávur, myndatøka v.m.

Løgmansskrivstovan

Valið nærkast, og aftur hoyra vit somu tónar: Skattalætti og serstøk kor skulu lokka tey ungu heim eftir loknan lestur. Tað er gott, at fólk útbúgva seg, men vit mugu spyrja: Er akademiseringin farin út um mark?
​
Vit tosa nógv um manglandi arbeiðsmegi og útlendska arbeiðsmegi, men sannleikin er, at vit útbúgva okkum burtur frá tí praktiska arbeiðnum. 

Sum ein, ið hevur siglt sum trolbassi í 34 ár, síggi eg gongdina: Handaliga serfrøðin, sum Føroyar vóru heimskendar fyri, er við at doyggja út. Tað er næstan ómøguligt at finna ungar føroyingar til deksarbeiði í dag. ​Minst til javnvágina: ​Øll kunnu ikki sita í almennu umsitingini við høgum útbúgvingum.
​
Um øll umborð á einum trolara eru skiparar, hendir einki arbeiði á dekknum. ​Vit hava brúk fyri fleiri "indianarum" og færri "høvdingum". 
​
Haldføri og ábyrgd Haldføri er einfalt: Vit mugu ikki brúka meira, enn vit forvinna. Tað er skeivt støðugt at herja á tann vanliga føringin og føroyska sjómannin fyri at fíggja eina vaksandi umsiting. Tá inntøkan hjá einum húsarhaldi fellur, má man minka um útreiðslurnar – tað sama eigur at galda fyri landið. ​Eg vóni, at komandi samgonga torir at raðfesta øðrvísi.

Sum Margaret Thatcher segði: ​"The problem with socialism is that you eventually run out of other people's money."
​
Latið okkum tryggja, at vit eisini hava fólk til tað praktiska arbeiðið, sum ber samfelagið uppi. 
​
Gott val! 
​
Vinaliga, Einar M. Hammer 
Formaður í FFU

Partafelagsskattur er ikki so einfaldur, sum hann verður gjørdur til. At hækka partafelagsskattin er ikki vegurin fram, tað tænir ikki búskapinum ella starvsfólkunum.

Ein týðandi frágreiðing er, at lægri skattur gera fleiri íløgur lønandi. Tá fleiri íløgur verða framdar, økist virksemið í búskapinum, arbeiðspláss verða skapt, og tað gevur aftur størri inntøkur frá øðrum skattum – serliga frá lønum og nýtslu

Í kjakinum  at hækka partafelagsskattin verður ofta ført fram, at hetta er ein einfald leið at fáa størri inntøkur til samfelagið. Men veruleikin er nógv meira samansettur enn so, og tí er skilagott at hyggja nærri at, hvat gransking og hagtøl vísa.

Ein evropisk frágreiðing um partafelagsskatt vísir eina áhugaverda  niðurstøðu: hóast partafelagsskattaprosentini eru lækkað nógv seinastu áratíggjuni, eru inntøkurnar frá partafelagsskatti í mun til bruttotjóðarbúskapin (BTÚ) ikki minkaðar. Tvørturímóti hava tær verið lutfalsliga støðugar í umleið 40 ár.  

Sum nevnt er ein týðandi frágreiðing, at lægri skattur gera fleiri íløgur lønandi. Tá fleiri íløgur verða framdar, økist virksemið í búskapinum, arbeiðspláss verða skapt, og tað gevur aftur størri inntøkur frá øðrum skattum – serliga frá lønum og nýtslu. Í veruleikanum er partafelagsskattur ein lítil partur av samlaðu skattainntøkunum, vanliga um 2–3% av BTÚ, meðan skattur  av lønum, MVG og øðrum eru nógv størri og ofta yvir 30% (altjóð tøl).  

Frágreiðingin vísir eisini, at partafelagsskattur er tann skatturin, sum mest darvar búskaparvøkstri. Hægri skattur minkar avkastið av íløgum, og ger tí færri verkætlanir lønandi. Hetta hevur beinleiðis ávirkan á bæði arbeiðspláss og samlaða búskaparliga menning.

Samstundis er tað ein misskiljing at halda, at tað eru “fyritøkur” ella eigarar, sum bera allan skattin. Gransking vísir, at ein stórur partur av partafelagsskattinum í veruleikanum verður fluttur víðari til starvsfólk, kundar og veitarar – til dømis gjøgnum lægri lønarvøkstur ella hægri prísir.  

Í føroyska kjakinum hoyrist eisini ofta ein einfald samanbering: at partafelagsskatturin er 18% í Føroyum og 22% í Danmark, og at vit tí hava “lágan” skatt. Men eisini her er veruleikin meira samansettur.

Í Danmark eru nevniliga skipanir, sum stuðla íløgum og nýskapan – eitt nú innan menningarvirksemi. Í ávísum førum kunnu fyritøkur fáa menningarútreiðslur endurgoldnar beinleiðis, eisini kontant. Hetta merkir, at ein fyritøka, sum hevði goldið skatt í Føroyum, í einum øðrum skipanarkarmi kann fáa ein part aftur ella fáa betri fíggjarligar treytir. Hetta er ein tilvitað skipan  at styrkja nýskapan, arbeiðspláss og framtíðar skattainntøkur.

Við øðrum orðum er tað at fara lætt um sannleikan, um vit bert samanbera prosenttøl sum 18 og 22. Tað, sum veruliga telur, er samlaði búskaparligi karmurin – hvussu vit leggja til rættis fyri íløgur, arbeiðspláss og menning.

Tí eigur kjakið um partafelagsskatt ikki at snúgva seg um at hækka ella lækka eitt einstakt tal. Tað eigur at snúgva seg um, hvussu vit skapa bestu fortreytirnar fyri einum burðardyggum búskapi, har bæði fyritøkur og samfelag fáa gagn. At hækka partafelagsskattin er ikki vegurin  fram, tað tænir ikki búskapinum ella starvsfólkunum. 

X við A
X við FróðA Magnussen valevni hjá Fólkaflokkinum

Um onkur ynskir at lesa meira um evnið er møguleikin her: https://www.eesc.europa.eu/sites/default/files/files/qe-03-19-343-en-n.pdf?utm_source=chatgpt.com&fbclid=IwY2xjawQl9vtleHRuA2FlbQIxMABicmlkETFaWkVBaWhMMnJtd1lxcjJ1c3J0YwZhcHBfaWQQMjIyMDM5MTc4ODIwMDg5MgABHgVRxlIZ32P_7Ew-8a4Sk_2G7VwkcWj5Kq3vAH_5c2eFNRtVGlKfWjIqT7sb_aem_OUpbhn7Hl7OCrSogvosgPQ

Tað vóru nógv fólk til valfundin í Smæruni í dag og fundurin var góðir og siðiligur

Tað var Pensjónisafelagi Hugni sum skipaði fyri fundinum, evnið var sett á eldraøkið, eldrapoltikk og samferðsluna í Norðoyggjum.

Øll vóru samd um at tað skuldi gerast meira fyri tey eldru og tað skuldi vera meira liviligt hjá teimum.

Her myndir frá fundinum, sjá herundir.

SáH

Sjálvandi eigur ongin at verða skattaður av órealiseraðum virðum – heldur ikki av starvsfólkapartabrøvum.

Í flestu londum er vanligt, at starvsfólk hava møguleika at fáa ein part av lønini í partabrøvum ella í rættindum at tekna partabrøv til ein ávísan kurs (warrants ella optiónir). Á henda hátt gerast starvsfólk partaeigarar í fyritøkuni, og tað skapar  felags áhugamál millum eigarar, leiðslu og starvsfólk. Á fakmáli verður hetta ofta nevnt “alignment”.

Tá starvsfólk eisini eru eigarar, fáa tey lut í virðisøkingini, sum fyritøkan skapar. Tað merkir, at tey, sum eru við at byggja virðið upp, eisini fáa part í virðinum.

Serliga innan start-ups og nýggjar vinnur eru warrants og optiónir ein avgerandi liður. Tað er ein háttur at løna dugnaligum starvsfólkum, tá fyritøkan enn ikki hevur stórt gjaldføri. Í slíkum fyritøkum verður nógv av kapitalinum tey fyrstu árini brúktur til menning og vøkstur, og tí er eigaralutur ofta ein partur av lønini.

Men í Føroyum er støðan ein onnur. Her verða starvsfólk skattað, tá tey fáa rætt til at tekna partabrøv – hóast talan ikki er um eitt veruligt partabræv, men bert um ein rætt. Tað vil siga, at skattur verður kravdur av einum virði, sum enn ikki er realiserað, og sum í veruleikanum kann vera púra óvist.

Hetta er óheppið, og ger tað truplari hjá føroyskum fyritøkum at kappast um dugnalig starvsfólk, serliga í nýskapandi vinnum. Hetta rakar eisini starvsfólk, sum missa møguleikan at fáa lut í framtíðar virðisøkingini. Serliga ung fólk hava ikki tøkan pening til at rinda skatt av einum vinningi, sum tey enn ikki hava fingið.

Tá kapitalvinningsskattalógin varð gjørd í 2001, var ætlanin at gera serligar reglur fyri starvsfólkapartabrøv. Hesar reglur vórðu tó ongantíð settar í verk. Í 2018 varð avgjørt at lata skipanina vera óbroytta, og tí verða starvsfólkapartabrøv framvegis skattað sum gáva – hóast virðið ofta ikki er staðfest upp á tíðspunktið.

Sitandi samgonga boðaði eisini frá í sambandi við broytingar í kapitalvinningsskattalógini í 2024, at arbeiðast skuldi víðari við reglum fyri starvsfólkapartabrøv. Enn er tó einki hent á hesum øki.

Eg og Fólkaflokkurin vilja broyta hetta. Grundreglan eigur at vera einføld: skattur eigur fyrst at verða goldin, tá eitt realiserað virði er staðfest – tað vil siga, tá partabrøv verða seld og vinningur er komin til seljaran. Tá er eisini peningur, at rinda skattin við.

Skulu nýggjar vinnur og start-ups hava góðar karmar at mennast í Føroyum, er hetta ein grundleggjandi fortreyt.

Í teimum londum, sum Føroyar kappast við, er tað ikki vanligt at skatta starvsfólkapartabrøv, fyrr enn ein realiseraður vinningur er komin í hús. Soleiðis eigur eisini at vera í Føroyum.

X við A
X við FróðA Magnussen, valevni hjá Fólkaflokkinum

Lagnudagurin, tá sjúkrarøktarfrøðingarnir - eftir at hava verið í longsta verkfalli í nýggjari tíð - vóru lóggivnir aftur til arbeiðis.

Sjúkrarøktarfrøðingarnir – tær, og ja, eg sigi tær, tí flestu eru kvinnur – tær, sum hvønn dag renna skjótt, tí starvsfólk mangla.

Tær, sum fáa deildir at hanga saman, tí tær vísa vælvild og hava eina sterka ábyrgdarkenslu.

Tá samráðingarnar ikki bóru á mál, og sjúkrarøktarfrøðingarnir ikki fingu síni ynski uppfylt frá fíggjarmálaráðfrúnni, Ruth Vang, valdu tær at brúka sítt lógartryggjaða amboð: verkfalsrættin.

Tað er ein rættur, sum arbeiðsfólk hava júst fyri at kunna leggja trýst á, tá samráðingar steðga upp.

Men fíggjarmálaráðfrúan vildi ikki eftirlíka krøvunum, og verkfallið dróg út.

Heldur enn at lurta, hendi tað syrgiliga, at sjúkrarøktarfrøðingarnir blivu lóggivnir aftur til arbeiðis av Javnaðarflokkinum, Tjóðveldi, Framsókn og pørtum av Sambandsflokkinum.

Teirra stríð fyri betri korum bleiv steðgað við lóg.

Teirra lógartryggjaði verkfalsrættur bleiv tileinkisgjørdur av áður nevndu flokkum.

Hetta er álvarsamt, tí verkfalsrætturin er ein partur av einum vælvirkandi fólkaræði.

Við at bróta hendan rætt, er tað eitt slag av álopi á fólkaræði.

Sjúkrarøktarfrøðingarnir blivu ikki bara lóggivnir aftur til arbeiðis, men eisini sviknir av løgmanni, sum lovaði teimum eitt lønarlyft.

Omaná alt hetta fingu tær serverað enn eitt brotið valyfti, tá tað vísti seg, at lovaða 37 tímars arbeiðsvika bleiv til snakk, uttan nakra handling yvirhøvur.

Javnaðarflokkurin, Tjóðveldi og Framsókn hava hesa setuna útmerkað seg við brotnum lyftum til sínar veljarar.

Vit noyðast at hava størri virðing fyri sjúkrarøktarfrøðingunum og teirra fakið.

Uttan tær og teirra vitan, eru vit lítið verd sum samfelag.

Vit eiga tí at vísa fakinum størri virðing.

Vónandi minnist veljarin hetta tann 24. og 26. mars.

Við at velja somu flokkar fæst meir av tí sama.

X við Elsebeth Mercedis Gunnleygsdóttur
​Fólkaflokkurin